ANTONINU (Tonino Mario) RUBATTU

- POEMA OMERICU IN OTTAVA RIMA SARDA LOGUDORESA -

 

 

Sa cicatrice…e Euriclea
(Càntigu XIX – Ott. 51-68)

Unu lebreri lesit sa ‘etzitta
chi che ispiju pariat lughente,
bi ‘ettesit innanti s’abba fritta
depustis s’abba unu pagu caente.
E Ulisse, chi sétzidu serente
fit a sa tziminea, sa banchitta
a s’umbra che ‘oltesit, pro chircare
una ferida antiga de cuare.

D’unu porcrabu sa bianca sanna
sa cicatritze l’aiat lassadu
sa die ch’a Parnasu, a catza manna
che fit cun Autólicu pigadu.
In tottue fit custu fentomadu
pro giuràresi in faltzu, abberrer gianna,
furende, die e notte, a destra e a manca,
e donzi ‘olta faghìndela franca!

De Mercùriu s’arte e su favore
e tottu sos cunsizos malaittos
cumpensaiat, rendéndeli onore,
cun còscias de anzones e crabittos.
Cando naschesit su fruttu ‘e s’amore
d’Anticlea, a sos festosos ritos
andesit Autólicu, biadu
d’èssere donnumannu diventadu.

«Su nòmene des dare a custu fizu,
-li naresit sa die Euriclea-
ca già l’as isettadu cun disizu!»
E isse:-O Laerte, o Anticlea,
odiadu so deo, ca pelea
dadu apo a tottu, istragu e fastizu!
ODISSEU, pro custu, lu giamade
e cand’est mannu a domo lu mandade!

Ricchesas in Parnasu e regalias
dae su donnumannu at a retzire
chi cuntentu dae sas terras mias
nebode meu si ch’at a partire!-
E cando bi andesit pro cumprire,
cun ispajos e boghes d’allegrias
manneddu e mannedda lu retzesin
e de milli attentziones lu faschesin.

Unu trau ‘occhesin de chimb’annos
sos fizos d’Autólicu famadu.
Li ‘oghesin su corzu e, appetzadu,
lu coghesin in ispidos mannos,
festende cun amigos e minnannos
dae puddiles a sole caladu.
Posca in lettu chirchesin gosu e pasu
pro ch’’essire s’incras a su Parnasu.

A catza de porcrabos su manzanu
partesin cun sos canes a fiottu
e cun issos Ulisse a lantza in manu!
Cando sos rajos de su sole in tottu
ilgiaresin altura e pianu,
de cussu monte, postu in abbolottu,
lesin a cumpidare in bon’impreu
mattedos e calancas tott’arreu.

In un’’adde tuvucca, iscurigosa,
lesin sos canes de fera sa tratta.
De linnas intritzadas una matta
b’aiat manna, in tottu maestosa,
chi fit pro s’accuccare meda adatta
da’ ìrridos de abba furiosa
o da’ sos bentos in donz’istajone,
cun sutta fozas siccas a muntone.

Da’ igue, in s’’ider iscobertu,
da’ canes e canarzos istrobbadu,
unu ‘erre areste infuriadu
nd’’esseit, minettosu, in campu abbertu:
ritzas sas tuddas, in sos ojos tzertu
su fogu bi giughiat allummadu!
Cun Ulisse de fronte s’agattesit
e unu contr’a s’àteru avantzesit.

 

Prima su porcu istesit a ferire
sa còscia a Odisseu, che saetta!
Ma su giovànu, chentza si chinnire,
sa lantza l’imbolèsit a s’appretta
s’ischina trabasséndeli cumpleta
e resessendebei a lu ‘occhire!
Pagos murrunzos, calch’iscalcanzada,
e sa vittòria istesit decretada!

Sos fizos d’Autólicu, assustados
pro sa disgràscia manna, ‘e li fascare
pensesin s’anca e, impressados,
su sàmbene in tottu ‘e l’istanzare.
Pustis sos berbos naresin umpare
comente fin abberu cumandados;
e cando tottu custu istesit fattu
recuesin luego a su palattu.

Fortuna chi s’iscàglia a s’atzumbada
s’ossu ‘e sa còscia non li fragassesit!
Pustis cando sa piae l’est cujada
cun sos regalos che lu dispidesit
su donnumannu a Ìtaca famada.
E a su babbu chi lu preguntesit
e a sa mama nesit sa rejone
de su dannu e de s’àbrinu sirvone.

Ma li restesit cicatritze fea
in s’anca a Odisseu fintz’a mannu.
E samunendebila Euriclea
bi la reconnoschesit chentz’ingannu!
A ojos non creìada! S’affannu
la lesit a bula e, tott’intrea
treméndesi che foza, cancarada
lassesit ruer s’anca in sa cannada!

S’abba dae s’isterzu ‘oltuladu
s’ispramminesit totta canta in terra
e sa ‘etzitta, sempre gherra-gherra,
limbipresa, cun s’oju allampiadu,
sos sentidos che mai in cuntierra,
lu fissaiat s’Eroe bramadu!
Su nomen sou gridare cheriat,
carignaresilu…e non podiat!

Pustis, pius serena, a manu in cara:
-Fizu istimadu, Odisseu sese!
Ah, chi connottu non t’aia insara,
fintz’a cando toccadu t’apo in pese!
Cantu pro te suffremis non lu crese!
-isclamesit cun boghe alta e giara
pro ch’intesa l’aeret sa reina.
Ma l’impidesit Minerva divina.

Mancu tempus li desit su sovranu
ca la lesit a bula sa femìna
néndeli:-Mama cara, s’in ruina
non cheres ch’ande, faedda pianu!
Si m’as connottu est pro gràscia divina!
Ma pro su latte ch’in tempus lontanu
cun affettu m’as dadu e coro ‘onu,
faghe su chi cumandat su padronu.

Nemos chi so torradu det ischire
fintz’a fagher cumpleta pulitzia
d’Amantes e perversa teracchia!
Ca si ti proas no as a fuire
a sa vinditta, paràula mia!-
E cudda lestra:-Dae ‘ucca ‘essire
non ti deviat sìmile faeddu,
ca l’ischis chi so sana de cherveddu!

Muda che pedra in coro su segretu
l’inserro, fizu ‘onu, fintz’a s’ora
de ‘ider cudda zente a limba a fora!
De sas antzillas chie t’at rispettu
ti naro deo e chie est traittora!-
E isse:-Non ti lees tant’apprettu
ca già las controll’’eo a una a una!
Càglia solu e ispera in sa fortuna!-