Èttore e Achille a cara a pare                       

(Càntigu XXII – Ott. 53-75)

 

 

-Accomi prontu, o Pelide, a s'isfida!

S'insara so fuidu e pro tres bias

inghìria-inghìria a sas muràglias mias,

est ca s'atza, in su t' 'ider, istasida

si mi fit totta paris e muttida!

Como torradas de sas balentias

mi sun sas fruas! Bidimos pertantu

chie si portat oe vida e bantu!

 

Leàmunos su tempus ambos duos

a Zeus Crono 'e pretziare ebbia

e de giurare chi, a sos concluos,

chie l' 'incherat custa marrania

de s'inimigu torret a sos suos

su corpus, finas nudu, pro sa ria

de sa pàtria e pro s'ùltimu onore!

Lu 'iuro, si nd'essera 'inchidore!-

 

«D'accordos non faeddes, malaittu!

-li nêsit ojitortu Mirmidone-

Paghe non b'at tra ómine e leone

ne bi nde podet aer; ne appittu

istan a battos su lupu e s'anzone!

Sa natura los ponet in cunflittu

e mortalmente! A tales contr'appare

semos nois, ne balet a ciarrare!

 

Unu sa vida dêt rèndere a Marte...

ne discursos b'at primma d'amistade!

Adducas ti prepara pro cust'arte

e s'atza ch'as e-i s'abilidade

las mustra, ca bi nd'at netzessidade!

Ma ses già mortu! Dada a custa parte

si nd'est Atena e che cane dannarzu

como ti domat cun s'anzenu attarzu!»

 

Nênde gai, urulende a boghe piena,

sa lantza longa 'e frassu l'imbolesit...

in debadas però, ca la vittesit

abbasciéndesi Ettòrre giustu appena!

In terra trinnighende si puntesit

s'arminzu soberanu, ma Atena

istesit lestra a bi nde l'isfelchire

e a s'eroe sou a lu porrire.

 

De s'ordinzu non s'abbizesit nou

s'ilìacu campione 'e s'Asulina,

s'est chi nêsit innante 'e fagher prou:

-O Achille,'e sos deos raighina,

faddidu m'as! E su presumu tou

de m'annuntziare s'ùltima ruina

fit solu ciarra! 'E su destinu meu

nudda t'at nâdu Atena e nudda Zeu!

 

De m' 'ider fis bramende che crabolu

fue-fue a nuscu 'e mala fera

e gai dae palas, oh consolu,

truncàremi sos brios! Cuss'ispera

ch'est barigada! In àtera manera

cheret chi ti lu catzes s'oriolu!

S'est chi t'aggiuat Minerva divina

felchimila in pettorra cuss'aina!

 

A custa lantza mia intantu attue!

Ah, si cravada ti l' 'idera intrea

intr' 'e corpus! Pius paga pelea

Argo nos diat dare, mortu tue!-

Bi l'imbolesit posca e mue-mue

a s'iscudu ispantosu frusca e rea

s'ispera d'Ilione s'attappesit,

ma che contr'a sa rocca rimbaltzesit.

 

In s' 'ider s'inimigu galu 'erettu

restesit chen'alenu su Dardanu

e cun su coro che mai in apprettu

àtera lantza no apende in manu!

A Deìfobo tando chen'isettu

la dimandesit...ma che fit lontanu

su frade chi crêiat a fiancu!

Gai, abbizendesinde, nêsit francu:

 

-S'ùltim'ora acco' lómpida 'e su Fadu!

De àere a costazu a frade meu

illusu m'at Atena e m'at trampadu!

E si, comente paret, Febo e Zeu

galu m'an issos puru abbandonadu

s' 'adde m'isettat trista 'e s'usciareu!

Sa sentèntzia est custa, custa ebbia...

ma che vile non morzo, pàtria mia!

 

Fogu an a catzare pro a tie

de fizu tou sos bratzos, su coro!

Su morrer non mi pesat, mi nd'onoro!

Antzis ti naro: dae custa die

lumenosa at a esser prus de s'oro

sa fama nostra e non b'at aer chie

in su nos numenare, da' s'ispantu

n ojos non s'intendat su piantu!-

 

Da' sa bàina s'ispada d'attarzu

nd' 'oghesit, nênde gai, de repente

massitza, 'en'acutada, lutzighente

e decomente da' unu roccarzu

peri sas nues cun biccu dannarzu

un'astore si 'ettat imponente

subr'a unu columba o un'anzone,

tales Ettòrre a s'ala 'e Mirmidone.

 

 

 

 

E galu Achille cun àbrina brama

si l'avventesit cun s'iscudu innante

de dedàlea fattura, illuinante

cun s'elmu a battor puntas che fiama!

De filos d'oro parian sa trama

sos pilos brundos; rajos de diamante

sos pubusones pende-pende, 'e chentu

e prus colores, déghile ornamentu!

 

Che a de notte d'Ésperu s'istella,

sa prima a oju umanu a si mustrare

e de tottas sa prus lùghida e bella,

in sa destra si l' 'idiat brillare

sa lantza poderosa chena pare,

ispantu de su mastru 'e Mongibella!

E dae conca a pês lu miraiat

mentr'a s'altzalifala la teniat.

 

Ue s'arminzu li poder felchire

fit a s'ispèria-ispèria meledende

detzisu custa 'olta a non faddire!

s armas suas pustis connoschende,

sas ch'a Pàtroclo appoi 'e lu 'occhire

leadu Ettòrre aiat, che buddende

su samben s'intendesit prus ancora

e de l' 'ider sa 'oza a limba a fora!

 

Tra tuju e coddu infinis sebestesit

de sa coratza un'ispallattada

chi lassait sa 'ula iscovaccada...

puntu mortale! Si l'ammiriesit

e, teninde sa lantza 'en'appunzada,

cun cant'aiat fortza l'imbolesit

accumpagnende sa ròdia 'e sa pala

cun un'ùrulu 'e lupu in notte mala!

 

Che lampu addaghi falat fatt'a tronu

'intresit in su tuju sa saetta

bessìndeche a tirrìa 'eretta-'eretta

da' s'àter'ala cun mortale sonu!

Degai in su piuer a s'appretta

si ch'agattesit s'Eroe prus bonu

de Ìlion e prus mannu, imbenujadu

fissende a Pê-velotze, ojimbidradu!

 

E benìndeli accurtzu Mirmidone

li nêsit tando cun boghe d'ispantu:

-Su ch'a Pàtroclo as dadu mal' 'uccone

e tragu mannu a mie acco' piantu! 

Oh iscabadu! Cando in su muntone

non m' 'idias gherrende, ti fit bantu

su fagher proe contr'a sos d'Atreu!

Su própriu non as fattu cun Peleu!

 

Sas carres ti dên como ischirriolare

a s'allimida canes e astores...

Pàtroclo invece piantos e unores

at aer prima de lu sepultare!-

E reduende Priameu a pare

sos chi restain ùltimos ardores

li rispondesit, giagh'a s'attappada

non si li fit sa 'ula fragassada:

 

-A canes non mi lasses in pastura!

Pro sa vida ti prego, pro sos brios

ch'in sos benujos tenes galu 'ios,

pro babbu e mama tua! Sepultura

lasse ch'apa da' sos parentes mios,

attìttidos e fogu! A dismisura

Écuba e Priàmu brunzu e oro

t'an a dare. Atzèttalos, t'imploro!

 

«Non m'implores, o cane! -ojincrispidu

l'abboghinesit Pelide- Finire

dês comente merìtas, ne pedire

mi dês gràscias, a tales inganidu

finas deo m'intendo 'e ti felchire

sas dentes in sas carres! Recuidu

so a sa gherra -l'iscas- pro a tie,

pro m'avrescher in ojos custa die!

 

E cheres chi mi brive 'e su consolu

de t' 'ider sa persone isossigada,

si fit cussa sa brama, cussa solu?!

e bastat s'oraria ch'arribbada

an babbu tou ed Écuba invocada

a m'isvoltare! Lastimosu dolu

no as àere, ne dissipu 'e fogu,

ne lagrimadu interru in cada logu!»

 

E, morzende, sa turre priamea:

-De resessire, emmo, non crêia

 a ti toccare coro, ca l'ischia

chi l'as de ferru! Chi sa sorte mea

non ti reservet s'eterrena Ghia

time però, addaghi in sa 'e Scea

Febo immortale e Paris frade meu

t'an a catzare a s' 'adde 'e s'usciareu!-


 

 

                        Addaesegus / Indietro     -     ILIADE